حسن حسين زاده شانه چى
292
اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى (فارسى)
اهوازى ، ابراهيم بن محمد ثقفى . حضور وى در قم نقش بسزايى در بارورى مكتب قم در عصر غيبت داشت ، بهطورى كه بسيارى از عالمان و محدثان قمى در اين عصر از دانشآموختگان وى بودند و از او روايت مىكردند ، كسانى چون سعد بن عبد اللّه قمى ، على بن ابراهيم قمى و ابن ماجيلويه . « 1 » برقى كتابهاى بسيارى تأليف كرده بود . مهمترين كتاب او ، كه هماكنون به دست ما رسيده ، المحاسن است كه مجموعهء نفيسى از روايات ، در جميع علوم و فنون مىباشد . اين كتاب مشتمل بر بيش از صد فصل در ابواب فقهى ، آداب و سنن ، اصول و فروع دين و هر فصل داراى ابواب متعددى است . كتاب مذكور ، نزد علماى شيعه از اعتبار و وثاقت زيادى برخوردار بود ، چنانكه شيخ صدوق در ابتداى كتاب من لا يحضره الفقيه ضمن اشاره به اينكه آنچه در كتابش آورده برگرفته از كتب مشهور شيعه است كه مورد توجه و مرجع علما بوده ، از كتاب المحاسن برقى بهعنوان يكى از مصادر كتابش نام مىبرد . « 2 » از ديگر علماى شيعه نيز اقوالى درباره اهميت اين كتاب نقل شده است . از اين كتاب ارزشمند ، تنها بخش اندكى مصون مانده و به دست ما رسيده ، كه در دو مجلد با تصحيح آقاى محدث ارموى چاپ شده است و تنها شامل ده باب از صد باب آن مىباشد . « 3 » وفات وى را به سال 274 يا 280 ق دانستهاند . « 4 » محمد بن احمد بن يحيى قمى اشعرى ( م حدود 280 ق ) اشعرى از محدثان و فقيهان برجستهء قم و از اصحاب و شاگردان امام دهم عليه السّلام بود كه بهطور مستقيم از آن حضرت روايت مىكرد . او در نزد بسيارى از علما و
--> ( 1 ) . ر ك : خويى ، همان ، ص 354 . ( 2 ) . ر ك : صدوق ، من لا يحضره الفقيه ، مقدمه مولف . ( 3 ) . ر ك : برقى ، المحاسن . ( 4 ) . نجاشى ، رجال ، ص 207 .